عوارض سنگ شکن کلیه شامل موارد سادهای هستند که معمولا چند ساعت بعد از عمل از بین خواهند رفت اما در این میان و در موارد نادر ممکن است این روش عوارض شدیدتری نیز داشته باشد همچنین برخی از گروههای حساس هستند که به این موضوع واکنش شدیدتری نشان میدهند. آیا عوارض سنگ شکن کلیه برای ما هم رخ میدهد؟ برای پاسخ به این پرسش تا پایان مقاله با ما همراه باشید.
چرا شناخت عوارض سنگ شکن کلیه اهمیت دارد؟
سنگشکن کلیه یکی از رایجترین روشهای درمان سنگهای ادراری است که سالهاست در سراسر جهان مورد استفاده قرار میگیرد. این روش که عمدتا با امواج شوک خارج بدنی یا روشهای تهاجمیتری مانند TUL و RIRS انجام میشود، امکان خرد شدن سنگ بدون جراحی باز را فراهم میکند. اگرچه این درمان بسیار موثر و کم تهاجمی است اما مانند هر روش پزشکی دیگری ممکن است با عوارض سنگ شکن کلیه همراه باشد. آگاهی از این عوارض برای بیماران و حتی پزشکان عمومی اهمیت زیادی دارد تا تصمیم درمانی آگاهانهتری گرفته شود و از بروز مشکلات جلوگیری گردد.
چرا سنگ شکن کلیه دارای عوارض است؟
در روش سنگ شکنی با امواج شوک، دستگاه انرژی مکانیکی نسبتا بالایی را به صورت موجهای متمرکز از خارج بدن به سمت سنگ کلیه یا سنگ حالب ارسال میکند. این امواج طوری تنظیم میشوند که بیشترین انرژی در محل قرارگیری سنگ تخلیه شود و آن را به قطعات ریزتر تبدیل کند. با این حال، امواج هنگام عبور از پوست، عضلات، بافت چربی، کلیه و اطراف آن، فقط روی سنگ اثر نمیگذارند بلکه بخشی از انرژی آنها ناگزیر توسط بافتهای سالم اطراف نیز جذب میشود. همین انتقال انرژی است که میتواند زمینهساز برخی عوارض سنگ شکن کلیه شود.
شدت و تعداد موجهای شوک
هرچه شدت امواج و تعداد شاتها (ضربهها) بیشتر باشد، انرژی تجمعی که به بافت کلیه و اطراف آن وارد میشود، بالاتر است. اگر این انرژی از حد مشخصی فراتر برود، احتمال ایجاد خونریزیهای بسیار ریز در بافت کلیه، تحریک کپسول کلیه، درد پهلو و خون ادراری بیشتر میشود. در افراد حساس یا با کلیههای آسیب پذیر، همین موضوع میتواند به صورت عوارض بارزتر خود را نشان دهد.
وضعیت جسمی و شرایط پایهای بیمار
شرایط عمومی بیمار نقش مهمی در میزان و شدت عوارض سنگشکنی دارد، زیرا بافت کلیه و سیستم ادراری در همه افراد یکسان واکنش نشان نمیدهد. در بیماران مبتلا به دیابت یا فشار خون بالا، عروق کلیه حساستر و آسیبپذیرتر هستند و انرژی امواج شوک بیشتر میتواند موجب خونریزی یا التهاب شود. مصرف داروهای رقیق کننده خون نیز احتمال کبودی و خونریزی داخلی را افزایش میدهد. همچنین در بیمارانی با عفونت فعال ادراری، حرکت قطعات سنگ پس از خرد شدن میتواند عفونت را تشدید کرده و حتی باعث تب شود. به همین دلیل بررسی دقیق وضعیت بیمار و تنظیم داروها قبل از سنگ شکنی ضروری است.
اندازه، جنس و محل سنگ
خصوصیات خود سنگ نیز تاثیر زیادی بر بروز عوارض دارد. سنگهای بزرگتر هنگام خرد شدن به قطعات بیشتر و بزرگتری تبدیل میشوند و احتمال گیر افتادن آنها در مسیر حالب و ایجاد درد یا انسداد بالا میرود. از طرف دیگر، سنگهای بسیار سخت مثل کلسیم اگزالات مونوهیدرات نیاز به انرژی بالاتر دارند و همین موضوع خطر آسیب به بافت کلیه را افزایش میدهد. محل قرارگیری سنگ نیز مهم است؛ سنگهایی که در قطبهای فوقانی کلیه یا حالب هستند، ممکن است پس از خرد شدن راحتتر جابجا شده و باعث درد یا انسداد شوند. بنابراین اندازه، جنس و موقعیت سنگ مستقیما در شدت عوارض سنگشکن نقش دارند.
💫بسیاری از این عوارض در صورت مراجعه به یک مرکز تخصصی با تجهیزات مدرن بروز پیدا نمیکند. اگر شما هم نیاز به انجام این عمل را دارید به بخش سنگ شکن کلیه بیمارستان تهرانپارس مراجعه نمایید‼️
عوارض شایع سنگ شکن کلیه
شایعترین و بیخطرترین عوارض سنگ شکن کلیه که تا چند ساعت بعد از عمل محو میشود، شامل موارد زیر است:
۱. درد پس از سنگشکنی کلیه
درد شایعترین عارضه پس از ESWL است و معمولا بهدلیل حرکت قطعات خردشده سنگ در مسیر حالب یا تحریک بافت کلیه ایجاد میشود. این درد اغلب گذرا بوده و با داروهای مسکن کنترل میشود. در بیشتر بیماران، شدت درد طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت به طور قابل توجهی کاهش پیدا میکند.
۲. خون ادراری
وجود خون در ادرار پس از سنگ شکنی کاملا طبیعی است و در نتیجه آسیبهای سطحی و کوچک به بافت کلیه و عروق اطراف ایجاد میشود. این خونریزی معمولاً طی ۲۴ تا ۷۲ ساعت کاهش یافته و خودبهخود برطرف میشود. تنها در صورت تداوم بیش از حد یا ایجاد لخته، نیاز به ارزیابی پزشک وجود دارد.
۳. کبودی و التهاب پوستی
بهعلت عبور امواج شوک از پوست، ممکن است ناحیه تحت تابش دچار کبودی یا قرمزی خفیف شود. این حالت خطری ایجاد نمیکند و طی چند روز بهطور کامل برطرف میشود. استفاده از کمپرس سرد و پوشش مناسب میتواند ناراحتی پوستی را کاهش دهد.
۴. تهوع و استفراغ
تهوع معمولاً بهدلیل درد، تحریک اعصاب حسی و آزاد شدن مواد التهابی در بدن رخ میدهد. در برخی بیماران، بهویژه افراد حساس یا کسانی که سابقه مشکلات گوارشی دارند، شدت بیشتری دارد. این عارضه معمولاً کوتاهمدت است و با کنترل درد و مصرف مایعات بهبود مییابد.
عوارض خطرناک سنگشکن کلیه که نیاز به مداخله فوری دارند
با وجود اینکه سنگشکن معمولا بیخطر است، اما برخی عوارض سنگ شکن کلیه نیاز به توجه فوری دارند:
- انسداد شدید حالب: اگر قطعات سنگ در حالب گیر کنند، فشار کلیه بالا میرود و ممکن است باعث درد شدید و حتی آسیب دائمی شود.
- عفونت و تب: در بیماران مبتلا به عفونت پنهان، امواج شوک میتواند عفونت را شعلهور کند و حتی منجر به سپسیس شود.
- آسیب بافت کلیه: گرچه نادر است، اما در برخی شرایط امواج میتوانند باعث خونریزی شدید یا شکستگی بافتی شوند.
- شوک سپتیک: این حالت بسیار نادر اما خطرناک است و در بیمارانی دیده میشود که قبل از عمل عفونت درمان نشده دارند.
☀️همه نکات مهم درباره سونوگرافی کلیه را بدانید‼️
عوارض سنگ شکن کلیه در گروههای پرخطر
انجام سنگ شکنی کلیه برای افراد زیر باید با مشورت پزشک صورت گیرد:
۱. زنان باردار
در دوران بارداری، امواج شوک سنگشکن میتوانند لرزش و ارتعاشات قابلتوجهی در بافتهای مجاور ایجاد کنند که احتمال آسیب به جنین یا جفت را افزایش میدهد. علاوهبر این، افزایش جریان خون رحم و حساسیت بافتهای لگن باعث میشود بدن به فشارهای خارجی واکنش شدیدتری نشان دهد.
۲. سالمندان
در سنین بالا، بافت کلیه نازکتر و شکنندهتر میشود و رگهای خونی نیز انعطافپذیری کمتری دارند. بنابراین انرژی امواج شوک بیشتر در بافتهای آسیبپذیر تجمع مییابد و احتمال خونریزی، التهاب و درد شدید افزایش پیدا میکند. همچنین بسیاری از سالمندان بیماریهای زمینهای دارند که ریسک عوارض را بالاتر میبرد.
۳. بیماران قلبی
داروهای رقیق کننده خون مثل وارفارین یا آسپرین، توانایی لخته سازی طبیعی بدن را کاهش میدهند و حتی ضربههای خفیف ناشی از موج شوک میتواند موجب خونریزی داخلی یا کبودی وسیع شود. از طرفی، برخی بیماریهای قلبی موجب حساسیت بیشتر بدن به استرس فیزیکی میشود و ممکن است واکنشهای شدیدتری به امواج ایجاد شود. در این بیماران تنظیم دقیق دارو و بررسی کامل قبل از عمل ضروری است.
۴. کودکان
در کودکان بافت کلیه ظریفتر است و تحمل آنها نسبت به انرژیهای فیزیکی کمتر از بزرگسالان است. هرچند ESWL در کودکان ایمن محسوب میشود، اما باید شدت موج، تعداد ضربهها و محل تابش با دقت بسیار بالا تنظیم شود تا از آسیب احتمالی جلوگیری گردد. جثه کوچکتر نیز باعث میشود امواج شوک فاصله کوتاهتری تا کلیه داشته باشند و انرژی بیشتری منتقل شود.
عوامل افزایشدهنده احتمال بروز عوارض
- سنگ بزرگتر از ۱.۵ سانتیمتر
- سنگهای سخت مانند کلسیم اگزالات مونوهیدرات
- عفونت فعال
- ناهنجاری مادرزادی کلیه
- مصرف داروهای رقیقکننده خون
این عوامل باعث افزایش عوارض سنگ شکن کلیه میشوند.
مقایسه عوارض در روشهای مختلف سنگشکن
| روش درمان | میزان تهاجم | نوع و شدت عوارض | دلایل بروز عوارض |
| سنگشکن کلیه برون اندامی | غیرتهاجمی | درد خفیف، خونادراری کوتاه، کبودی جزئی | عبور امواج شوک و انتقال انرژی به بافتها |
| سنگ شکن با امواج صوتی | غیرتهاجمی | درد خفیف، سوزش، کبودی، خونادراری کم | تمرکز امواج صوتی روی بافتهای اطراف سنگ |
| سنگ شکن با لیزر | نیمهتهاجمی | خونریزی، عفونت، احتمال آسیب حالب | ورود ابزار از مجاری و تماس مستقیم با بافت |
| سنگ شکن دروناندامی | نیمهتهاجمی | التهاب حالب، عفونت، درد متوسط | عبور اندوسکوپ و دستکاری مستقیم سنگ |
چگونه احتمال عوارض سنگشکن را کاهش دهیم؟
با رعایت مراقبت های قبل و بعد از سنگ شکنی کلیه بسیاری از این عوارض قابل کنترل است و احتمال بروزشان نیز به حداقل میرسد:
- بیمار باید طبق نظر پزشک مصرف داروهای رقیقکننده خون را تنظیم یا قطع کند تا خطر خونریزی کاهش یابد.
- وجود هرگونه عفونت ادراری باید پیش از انجام سنگشکنی درمان شود تا احتمال تب و سپسیس از بین برود.
- سنگشکنی در دوران بارداری ممنوع است و باید از روشهای ایمنتر جایگزین استفاده شود.
- در برخی روشها مانند TUL لازم است بیمار ناشتا باشد تا خطر عوارض بیهوشی کاهش پیدا کند.
- مصرف آب فراوان کمک میکند قطعات خرد شده سنگ سریعتر دفع شوند و احتمال درد و انسداد کمتر شود.
- تحرک و پیاده روی ملایم باعث حرکت بهتر قطعات سنگ و کاهش درد میشود.
- مصرف منظم داروهای تجویزی، مانند مسکنها و آنتیبیوتیکها، احتمال التهاب و عفونت را کاهش میدهد.
- انجام سونوگرافی و پیگیری پس از عمل برای بررسی وضعیت کلیه و اطمینان از دفع کامل سنگ ضروری است.
- درمان عفونت قبل از عمل میتواند از بروز عوارض خطرناک پس از سنگشکنی جلوگیری کند.
- انتخاب یک مرکز درمانی مجهز با دستگاههای پیشرفته و تیم باتجربه، احتمال عوارض را به حداقل میرساند.
❓سوالات متداول درباره عوارض سنگشکن کلیه
سنگشکن کلیه در بیشتر بیماران روشی امن و کمعارضه محسوب میشود و عوارض آن معمولاً خفیف و گذرا هستند. تنها در صورت وجود عفونت درماننشده، مصرف داروهای رقیقکننده خون یا سنگهای بزرگ، احتمال بروز عوارض افزایش مییابد.
بله، درد خفیف تا متوسط بهخصوص هنگام حرکت قطعات سنگ کاملاً طبیعی است و اغلب طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت کاهش مییابد. در صورت درد شدید یا مداوم باید به پزشک مراجعه شود.
خون در ادرار معمولاً بین ۲۴ تا ۷۲ ساعت دیده میشود و نتیجه آسیب جزئی به بافت کلیه است. اگر خونادراری بیش از این مدت ادامه داشت یا همراه با لخته بود، نیاز به بررسی دارد.
خیر، هیچ سند علمی ارتباط سنگشکنی با ناباروری در زنان یا مردان را تأیید نمیکند. امواج شوک تنها روی سنگ اثر دارند و به اندامهای تناسلی آسیبی نمیزنند.
جمعبندی
سنگشکن کلیه یکی از موثرترین و کمعارضهترین روشهای درمانی است. با این حال، آگاهی از عوارض سنگ شکن کلیه به بیماران کمک میکند که هم انتخاب درمانی بهتری داشته باشند و هم از خطرات احتمالی جلوگیری کنند. بیشتر عوارض این روش خفیف و گذرا هستند و با مراقبت درست و ارزیابی دقیق توسط پزشک بهراحتی قابل پیشگیری میباشند.
