اگر پزشک برای شما سی تی اسکن تجویز کرده است، احتمالا می‌خواهید بدانید این تصویربرداری چه چیزی را نشان می‌دهد؟ چقدر طول می‌کشد؟ و پیش از مراجعه باید چه نکاتی را رعایت کنید؟ سی تی اسکن روشی تصویربرداری است که با استفاده از پرتو ایکس و پردازش کامپیوتری، تصاویر مقطعی دقیقی از اندام‌های داخلی بدن تهیه می‌کند. این روش در بررسی آسیب‌های داخلی، بیماری‌های مغز و ریه، مشکلات شکمی، شکستگی‌ها و بسیاری از شرایط دیگر کاربرد دارد.
آمادگی قبل از سی تی اسکن به ناحیه مورد بررسی و استفاده یا عدم استفاده از ماده حاجب بستگی دارد؛ بنابراین، لازم نیست همه افراد ناشتا باشند یا دستورالعمل یکسانی را رعایت کنند. در این راهنما با کاربردهای سی تی اسکن، نحوه انجام، نکات ایمنی و روش پیگیری نوبت در بیمارستان تهرانپارس آشنا می‌شوید.
سی تی اسکن چیست و چگونه انجام می‌شود؟
سی تی اسکن (CT Scan) مخفف عبارت Computed Tomography و به معنای توموگرافی کامپیوتری است. در این روش، دستگاه با استفاده از پرتوهای ایکس از زوایای مختلف بدن تصویربرداری می‌کند و رایانه تصاویر حاصل را به شکل برش‌های مقطعی بازسازی می‌کند. این تصاویر به پزشک امکان می‌دهند ساختار اندام‌ها، استخوان‌ها، عروق خونی و برخی تغییرات غیرطبیعی را با جزئیات بیشتری بررسی کند.
در زمان انجام سی تی اسکن، بیمار روی تخت دستگاه دراز می‌کشد و تخت به‌آرامی از داخل حلقه دستگاه عبور می‌کند. بسته به نوع تصویربرداری، ممکن است لازم باشد برای چند ثانیه نفس خود را نگه دارید یا کاملاً بدون حرکت بمانید. این روش معمولاً بدون درد است و مدت تصویربرداری در بسیاری از موارد کوتاه است؛ البته زمان حضور در مرکز به آماده‌سازی، نوع اسکن و استفاده از ماده حاجب نیز بستگی دارد.
تفاوت سی تی اسکن با MRI و سایر روش‌های تصویربرداری
سی تی اسکن از پرتوهای ایکس برای ایجاد تصویر استفاده می‌کند، در حالی که MRI از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی بهره می‌برد. بنابراین، سی تی اسکن معمولاً سریع‌تر است و برای بررسی آسیب‌های استخوانی یا خونریزی‌های داخلی گزینه‌ای بهتر محسوب می‌شود. از طرف دیگر، MRI برای بررسی بافت‌های نرم مانند مغز، نخاع یا رباط‌ها دقت بالاتری دارد.
در مقایسه با سونوگرافی که از امواج صوتی استفاده می‌کند، سی تی اسکن می‌تواند تصویری جامع‌تر از عمق بدن ارائه دهد. همچنین در مقابل رادیوگرافی ساده، سی تی اسکن وضوح بسیار بیشتری دارد و قابلیت نمایش مقاطع مختلف بدن را داراست. از اصطلاحات مشابه سی تی اسکن می‌توان به “توموگرافی کامپیوتری” و “عکسبرداری مقطعی” اشاره کرد که در منابع پزشکی معتبر نیز استفاده می‌شوند.
| ویژگی‌ها / روش‌ها | سی تی اسکن | MRI | سونوگرافی | رادیوگرافی ساده |
| نوع انرژی مورد استفاده | پرتو ایکس | میدان مغناطیسی و امواج رادیویی | امواج صوتی | پرتو ایکس |
| سرعت انجام | بسیار سریع (۵ تا ۱۵ دقیقه) | زمان‌برتر (۳۰ تا ۶۰ دقیقه) | سریع | بسیار سریع |
| دقت در تشخیص بافت نرم | متوسط | بسیار بالا | متوسط | پایین |
| دقت در تشخیص استخوانی | بسیار بالا | متوسط | کم | بالا در استخوان‌ها |
| کاربرد اصلی | بررسی مغز، قفسه سینه، شکم، شکستگی‌ها | بررسی مغز، نخاع، رباط‌ها، بافت نرم | بررسی بارداری، کلیه، کبد، قلب | شکستگی‌ها و بررسی اولیه استخوان |
| استفاده از ماده حاجب | بله، در برخی موارد | بله، در برخی موارد | خیر | گاهی |
| میزان پرتوگیری | دارد (کنترل‌شده) | ندارد | ندارد | دارد (کمتر از CT) |
| مناسب برای زنان باردار | خیر مگر در ضرورت | بله، معمولا بی‌خطر | بله | در موارد محدود |
| هزینه تقریبی | متوسط تا بالا | بالا | پایین | پایین |
| خروجی تصویری | تصاویر سه بعدی دقیق | تصاویر دقیق از بافت نرم | تصاویر زنده و حرکتی | تصاویر دو بعدی |
سی تی اسکن چه کاربردهایی دارد؟
سی تی اسکن برای بررسی بخش‌های مختلف بدن استفاده می‌شود. پزشک با توجه به علائم بیمار، معاینه و احتمال بیماری، تعیین می‌کند که این روش مناسب است یا تصویربرداری دیگری نیاز است.
۱. سی تی اسکن مغز
سی تی اسکن مغز ممکن است برای بررسی خونریزی داخل جمجمه، آسیب‌های ناشی از ضربه به سر، برخی سکته‌های مغزی، شکستگی جمجمه و توده‌های مغزی درخواست شود. سرعت تصویربرداری در شرایط اورژانسی اهمیت زیادی دارد؛ بااین‌حال، انتخاب نوع تصویربرداری به وضعیت بیمار و تشخیص احتمالی بستگی دارد.
۲. سی تی اسکن ریه و قفسه سینه
این روش برای بررسی برخی بیماری‌های ریه، عفونت‌های پیچیده، توده‌ها، آسیب‌های قفسه سینه و بعضی مشکلات عروقی مانند آمبولی ریه کاربرد دارد. برای بررسی عروق ممکن است سی تی آنژیوگرافی همراه با تزریق ماده حاجب لازم باشد.
سی تی اسکن کم‌دوز نیز در شرایط مشخص برای غربالگری سرطان ریه در افراد واجد شرایط استفاده می‌شود؛ اما انجام سی تی اسکن معمولی به‌تنهایی به معنای غربالگری مناسب برای همه افراد نیست.
۳. سی تی اسکن شکم و لگن
پزشک ممکن است برای بررسی علت برخی دردهای شکمی، التهاب‌ها، انسداد روده، آسیب‌های داخلی، توده‌ها یا بیماری‌های اندام‌هایی مانند کبد، کلیه‌ها، طحال و لوزالمعده سی تی اسکن درخواست کند. در برخی شرایط، مانند احتمال آپاندیسیت یا سنگ کلیه، این روش می‌تواند اطلاعات تشخیصی مهمی فراهم کند.
۴. بررسی استخوان‌ها و آسیب‌های ناشی از تصادف
سی تی اسکن برای بررسی شکستگی‌های پیچیده، آسیب‌های ستون فقرات، شکستگی‌های صورت و لگن و ارزیابی برخی صدمات داخلی کاربرد دارد. انتخاب آن به محل آسیب و نظر پزشک بستگی دارد و برای تمام شکستگی‌ها الزاماً به سی تی اسکن نیاز نیست.
۵. سی تی آنژیوگرافی و بررسی عروق
سی تی آنژیوگرافی نوعی تصویربرداری سی تی است که معمولاً با تزریق ماده حاجب انجام می‌شود تا عروق خونی واضح‌تر دیده شوند. این روش در بررسی برخی مشکلات عروقی، از جمله آمبولی ریه، آنوریسم و تنگی یا انسداد بعضی عروق، کاربرد دارد. نوع دقیق بررسی باید متناسب با سؤال بالینی و شرایط بیمار انتخاب شود.
آمادگی قبل از انجام سی تی اسکن
آمادگی مناسب به انجام دقیق‌تر تصویربرداری کمک می‌کند. مهم‌ترین نکته این است که دستورالعمل‌های مرکز تصویربرداری را متناسب با نوع اسکن دنبال کنید؛ زیرا آمادگی سی تی اسکن مغز، شکم، قفسه سینه یا سی تی آنژیوگرافی ممکن است متفاوت باشد.
آیا برای سی تی اسکن باید ناشتا بود؟
خیر، ناشتا بودن برای تمام انواع سی تی اسکن ضروری نیست. در برخی بررسی‌ها، به‌ویژه زمانی که از ماده حاجب خوراکی یا تزریقی استفاده می‌شود، ممکن است از شما خواسته شود چند ساعت پیش از تصویربرداری غذا نخورید. مدت ناشتایی باید از مرکز انجام‌دهنده پرسیده شود و نباید یک بازه زمانی ثابت را برای همه انواع سی تی اسکن در نظر گرفت.
اگر دیابت دارید یا داروهای خود را در ساعت مشخصی مصرف می‌کنید، پیش از ناشتا ماندن درباره نحوه مصرف داروها با پزشک یا مرکز تصویربرداری هماهنگ کنید.
نکات مهم پیش از مراجعه
پیش از انجام سی تی اسکن، موارد زیر را به پزشک یا کارکنان مرکز اطلاع دهید:
- اگر باردار هستید یا احتمال بارداری وجود دارد.
- اگر قبلاً پس از تزریق ماده حاجب واکنش داشته‌اید.
- اگر بیماری کلیوی، دیابت یا اختلالات تیروئیدی دارید.
- اگر دارو مصرف می‌کنید یا سابقه بیماری مهمی دارید.
- اگر برای انجام اسکن قبلی تصاویر، گزارش یا آزمایش‌هایی در اختیار دارید، آنها را همراه ببرید.
همچنین بهتر است زیورآلات و وسایل فلزی را در صورت درخواست کارکنان خارج کنید و لباس مناسبی بپوشید که به‌راحتی قابل تعویض باشد.
آیا قبل از سی تی اسکن آزمایش لازم است؟
آزمایش خون برای همه افراد و همه انواع سی تی اسکن ضروری نیست. در برخی موارد، به‌ویژه برای تصویربرداری همراه با تزریق ماده حاجب، پزشک ممکن است بررسی عملکرد کلیه را درخواست کند. نیاز به آزمایش و زمان اعتبار آن به وضعیت بیمار، نوع بررسی و دستورالعمل مرکز بستگی دارد.
ماده حاجب در سی تی اسکن چیست؟
ماده حاجب به دیده‌شدن بهتر برخی اندام‌ها، بافت‌ها یا عروق در تصاویر کمک می‌کند. این ماده بسته به نوع بررسی ممکن است به‌صورت خوراکی یا از طریق تزریق وارد بدن شود. در صورت تزریق، بعضی افراد احساس گرما، مزه فلزی در دهان یا احساس گذرای مشابه ادرار کردن را تجربه می‌کنند که معمولاً سریع برطرف می‌شود.
واکنش‌های نامطلوب به ماده حاجب ممکن است رخ دهند و واکنش‌های شدید نادر هستند. اگر سابقه واکنش به ماده حاجب، بیماری کلیوی یا شرایط پزشکی مهم دارید، حتماً پیش از تصویربرداری اطلاع دهید.
نحوه انجام سی تی اسکن در بیمارستان
در روز انجام سی تی اسکن، بیمار روی تخت مخصوص دراز می‌کشد و دستگاه به‌آرامی به دور بدن او می‌چرخد. بسته به نوع اسکن، ممکن است ماده حاجب به‌صورت خوراکی یا تزریقی وارد بدن شود تا اندام‌های خاص واضح‌تر دیده شوند.
در حین انجام اسکن، بیمار باید آرام و بدون حرکت باقی بماند. مدت زمان کل فرایند معمولاً بین ۵ تا ۱۵ دقیقه است. این روش بدون درد است و تنها ممکن است در هنگام تزریق ماده حاجب کمی احساس گرما یا طعم فلز در دهان ایجاد شود. پس از پایان اسکن، بیمار می‌تواند فعالیت‌های روزمره خود را از سر بگیرد.
لازم به ذکر است که سی‌تی‌اسکن در بیمارستان تهرانپارس به‌صورت شبانه‌روزی ارائه می‌شود؛ بنابراین، بیماران می‌توانند در هر ساعت از شبانه‌روز برای دریافت این خدمت مراجعه کنند.
نوبت‌دهی سی تی اسکن شبانه‌روزی در بیمارستان تهرانپارس
اگر برای سی تی اسکن به بیمارستان تهرانپارس مراجعه می‌کنید، بهتر است پیش از حرکت، درباره نوع تصویربرداری تجویزشده، آمادگی مورد نیاز، زمان مراجعه و نحوه دریافت نتیجه اطلاعات لازم را از بیمارستان بگیرید.
☎️ شماره نوبت‌دهی: ۰۲۱۷۴۹۲۹
📞 شماره تماس بیمارستان: ۰۲۱-۷۷۸۸۴۶۹۰ تا ۹۴
📍 نشانی: تهران، تهرانپارس، نبش فلکه سوم، بیمارستان فوق تخصصی تهرانپارس
برای اطمینان از ارائه سی تی اسکن در ساعت مورد نظر، به‌ویژه در ساعات شب یا روزهای تعطیل، پیش از مراجعه با بیمارستان تماس بگیرید و شبانه‌روزی بودن خدمت، امکان پذیرش بدون نوبت و شرایط انجام نوع خاص سی تی اسکن را تأیید کنید. درج عنوان نوبت‌دهی شبانه‌روزی به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که تمام انواع تصویربرداری در تمام ساعات قابل انجام باشند.
سی تی اسکن در دوران بارداری خطرناک است؟
در دوران بارداری، سلامت مادر و جنین در اولویت است و هر اقدامی که شامل پرتوگیری شود باید با دقت فراوان انجام گیرد. سی تی اسکن یکی از روش‌های دقیق تصویربرداری است که از پرتو ایکس برای تولید تصاویر سه‌بعدی از اندام‌های داخلی استفاده می‌کند. از آنجا که این پرتوها نوعی تابش یونیزان هستند، انجام سی تی اسکن در دوران بارداری معمولاً تنها در موارد ضروری و اورژانسی توصیه می‌شود.
آیا سی تی اسکن برای جنین خطرناک است؟
میزان خطر به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله هفته بارداری، ناحیه‌ای از بدن که اسکن می‌شود، و مقدار دوز تابش. اگر تصویربرداری مربوط به بخش‌هایی از بدن باشد که دور از رحم هستند — مانند مغز، ریه یا اندام‌های فوقانی — میزان پرتو دریافتی جنین بسیار ناچیز است و معمولاً جای نگرانی وجود ندارد.
اما اگر نیاز به تصویربرداری از شکم یا لگن وجود داشته باشد، چون رحم در میدان تابش قرار می‌گیرد، باید با دقت و تنظیمات کم‌دوز انجام شود. در چنین شرایطی تیم رادیولوژی از پروتکل‌های ایمنی ویژه برای کاهش حداکثری میزان پرتو استفاده می‌کند.
چه زمانی انجام سی تی اسکن در بارداری مجاز است؟
گاهی شرایطی پیش می‌آید که عدم انجام اسکن خطر بیشتری برای مادر و حتی جنین دارد؛ برای مثال در موارد تصادف، خونریزی داخلی، سکته مغزی یا آمبولی ریه. در چنین وضعیت‌هایی، پزشک متخصص با در نظر گرفتن مزایا و خطرات، ممکن است تصمیم بگیرد که انجام سی تی اسکن ضروری است. در این حالت، هدف نجات جان مادر و پیشگیری از عوارض جدی است.
مزایا و معایب سی تی اسکن
سی‌تی اسکن یکی از روش‌های تصویربرداری دقیق پزشکی است که نقش مهمی در تشخیص سریع بیماری‌ها و آسیب‌های داخلی دارد. با این حال، مانند هر روش تشخیصی دیگری، مزایا و محدودیت‌هایی دارد که آگاهی از آنها به بیماران کمک می‌کند با دید بازتری برای انجام این بررسی اقدام کنند.
| مزایا | معایب |
|---|---|
| سرعت بالا در تهیه تصاویر دقیق از اندام‌های داخلی | استفاده از پرتو ایکس و قرار گرفتن بدن در معرض اشعه |
| دقت بالا در تشخیص بسیاری از آسیب‌ها و بیماری‌های داخلی | نیاز به بررسی ضرورت انجام اسکن در دوران بارداری |
| امکان بررسی هم‌زمان بافت‌ها و اندام‌های مختلف | احتمال بروز واکنش حساسیتی به ماده حاجب در برخی بیماران |
| کاربرد گسترده در تشخیص سریع آسیب‌های ناشی از تصادف و شرایط اورژانسی | احتمال بروز عوارض مرتبط با ماده حاجب در برخی بیماران، به‌ویژه افراد دارای مشکلات کلیوی |
| کمک به تشخیص و ارزیابی روند درمان برخی بیماری‌ها | مناسب نبودن برای تکرارهای غیرضروری به دلیل مواجهه با اشعه |
قبل از انجام آمادگی و زمان مراجعه را بررسی کنید..
سی تی اسکن یکی از روش‌های مهم تصویربرداری برای بررسی اندام‌های داخلی، استخوان‌ها، برخی بیماری‌های مغزی، مشکلات قفسه سینه و شکم و اختلالات عروقی است. انتخاب این روش به نظر پزشک و شرایط بیمار بستگی دارد و برای همه مشکلات، جایگزین مناسبی برای ام آر آی، سونوگرافی یا رادیوگرافی نیست.
برای انجام دقیق‌تر تصویربرداری، دستورالعمل‌های مربوط به ناشتایی و ماده حاجب را رعایت کنید، بیماری‌ها و داروهای مصرفی خود را اطلاع دهید و در صورت احتمال بارداری حتماً موضوع را پیش از اسکن مطرح کنید. اگر قصد مراجعه به بیمارستان تهرانپارس را دارید، با شماره‌های اعلام‌شده تماس بگیرید تا از امکان نوبت‌گیری، ساعات ارائه خدمت و آمادگی لازم برای نوع سی تی اسکن خود مطمئن شوید.
❓ سؤالات متداول درباره سی تی اسکن❓
خیر. سی تی اسکن کاملاً بدون درد است. تنها در صورت تزریق ماده حاجب ممکن است احساس گرما یا طعم فلز در دهان ایجاد شود که طبیعی و موقتی است.
بسته به نوع اسکن، معمولاً بین ۵ تا ۱۵ دقیقه طول می‌کشد. در برخی موارد تخصصی مانند سی تی آنژیوگرافی ممکن است کمی بیشتر زمان ببرد.
فقط در صورتی که قرار است از ماده حاجب استفاده شود، باید حدود ۴ تا ۶ ساعت قبل از اسکن چیزی نخورید یا ننوشید. برای اسکن‌های ساده نیازی به ناشتایی نیست.
در بیشتر موارد خیر. ماده حاجب به بدن آسیبی نمی‌زند، اما در برخی افراد ممکن است واکنش‌های خفیف مثل تهوع یا خارش ایجاد کند. اگر سابقه حساسیت یا بیماری کلیوی دارید، حتماً قبل از اسکن اطلاع دهید.
تصاویر بلافاصله ثبت می‌شوند اما تفسیر آنها توسط رادیولوژیست معمولاً بین چند ساعت تا یک روز طول می‌کشد. گزارش نهایی از طریق پزشک یا واحد تصویربرداری در اختیار شما قرار می‌گیرد.
بله، بیشتر بیمه‌های درمانی پایه و تکمیلی هزینه سی تی اسکن را به‌طور کامل یا جزئی پوشش می‌دهند. برای اطمینان بهتر است قبل از مراجعه، از بیمارستان یا بیمه خود استعلام بگیرید.
