گرفتن اسپرم تخمک برای ivf دو مرحله کلیدی در درمان ناباروری به روش IVF هستند که معمولاً پس از ارزیابی زوجین و برنامهریزی دقیق تیم درمان انجام میشوند. نمونه اسپرم در بیشتر موارد در همان روز برداشت تخمک تهیه میشود و تخمکها نیز پس از تحریک کنترلشده تخمدان و در زمان مناسب، با یک اقدام کوتاه از فولیکولها خارج میشوند.
دانستن جزئیات این مراحل میتواند اضطراب زوجین را کمتر کند و به آمادگی بهتر کمک کند. زمانبندی داروها، کیفیت نمونه اسپرم، پاسخ تخمدان به تحریک و رعایت توصیههای پیش از عمل، همگی در تصمیمگیری پزشک و روند آزمایشگاهی IVF اثر دارند.
گرفتن تخمک و اسپرم در IVF چرا انجام میشود؟
در روش لقاح آزمایشگاهی یا IVF، تخمک و اسپرم خارج از بدن در محیط آزمایشگاه بررسی و برای لقاح آماده میشوند. هدف این است که جنینهای حاصل، پس از ارزیابی، در زمان مناسب به رحم منتقل شوند یا در صورت نیاز برای استفاده بعدی فریز شوند.
این روش ممکن است در شرایطی مانند انسداد لولههای رحمی، کاهش ذخیره تخمدان، اختلالات تخمکگذاری، برخی موارد اندومتریوز، کاهش کیفیت اسپرم یا ناباروری با علت نامشخص پیشنهاد شود. با این حال، نوع درمان و نحوه تهیه گامتها برای هر زوج یکسان نیست و بر اساس سن، آزمایشها، سابقه درمان و نظر متخصص تعیین میشود.
آمادگی پیش از گرفتن تخمک برای ای وی اف
برداشت تخمک به طور معمول بدون آمادهسازی قبلی انجام نمیشود. ابتدا متخصص ناباروری با سونوگرافی و آزمایشهای لازم، وضعیت تخمدانها و هورمونها را بررسی میکند و سپس برنامه دارویی تحریک تخمدان را میچیند. این داروها باعث رشد چند فولیکول میشوند تا احتمال دستیابی به تخمکهای قابل استفاده افزایش یابد.
در طول تحریک تخمدان، مراجعه منظم برای سونوگرافی و گاهی آزمایش خون اهمیت زیادی دارد. این پایش به پزشک کمک میکند مقدار دارو و زمان تزریق نهایی بلوغ تخمک را تنظیم کند. تغییر خودسرانه دوز دارو یا تأخیر در تزریقها ممکن است زمانبندی چرخه را مختل کند.
- داروها را دقیقا در ساعت و مقدار تجویزشده مصرف کنید.
- تمامی داروها، مکملها و بیماریهای زمینهای را به پزشک اطلاع دهید.
- برای روز برداشت تخمک، همراه قابل اعتماد در نظر بگیرید؛ زیرا پس از داروی آرامبخش یا بیهوشی رانندگی توصیه نمیشود.
- دستور مرکز درباره ناشتا بودن، مصرف داروهای صبح عمل و زمان حضور را از قبل دریافت کنید.
- در صورت درد شدید شکم، تنگی نفس، افزایش سریع وزن یا نفخ قابل توجه در روزهای تحریک، سریعاً با تیم درمان تماس بگیرید.
برداشت تخمک در IVF چگونه انجام میشود؟
برداشت تخمک که گاهی پانکچر یا آسپیراسیون فولیکول نامیده میشود، معمولاً حدود ۳۴ تا ۳۶ ساعت پس از تزریق داروی نهایی بلوغ تخمک انجام میگیرد. زمان دقیق را پزشک مشخص میکند، زیرا زود یا دیر انجام شدن آن میتواند بر تعداد و بلوغ تخمکهای بهدستآمده اثر بگذارد.
این اقدام اغلب در اتاق عمل یا فضای مجهز انجام میشود. پزشک با هدایت سونوگرافی واژینال، سوزن ظریفی را به فولیکولهای تخمدان هدایت میکند و مایع فولیکولی را خارج میسازد. جنینشناس در آزمایشگاه مایع دریافتشده را بررسی میکند تا تخمکها شناسایی و برای لقاح آماده شوند.
آیا برداشت تخمک دردناک است؟
برای کاهش درد و ناراحتی، معمولاً از آرامبخشی وریدی، بیهوشی کوتاهمدت یا روش کنترل درد متناسب با شرایط فرد استفاده میشود. خود عمل اغلب کوتاه است، اما زمان حضور در مرکز به آمادگی پیش از عمل و مراقبت پس از آن بستگی دارد.
پس از هوشیاری، گرفتگی خفیف زیر شکم، احساس نفخ، لکهبینی کم یا خستگی برای مدت کوتاه ممکن است رخ دهد. شدت علائم در افراد متفاوت است و تیم درمان باید درباره علائمی که نیاز به تماس فوری دارند، راهنمایی روشن ارائه کند.
مراقبتهای بعد از برداشت تخمک
مراقبت مناسب پس از برداشت تخمک به بازگشت ایمنتر به فعالیتهای روزمره کمک میکند. تا زمانی که اثر داروی آرامبخش کامل برطرف نشده است، تصمیمگیری مهم، رانندگی و فعالیتهای نیازمند تمرکز مناسب نیست.
- تا پایان همان روز استراحت نسبی داشته باشید و مایعات کافی بنوشید.
- داروهای تجویزشده، از جمله داروهای درد یا حمایت هورمونی، را طبق نسخه مصرف کنید.
- فعالیت سنگین، ورزش پرفشار و رابطه جنسی را تا زمان اعلام پزشک محدود کنید.
- خونریزی زیاد، تب، درد رو به افزایش، استفراغ مداوم، سرگیجه شدید، تنگی نفس یا کاهش ادرار را جدی بگیرید.
- زمان تماس یا مراجعه فوری را بر اساس شمارههای اعلامشده از مرکز درمانی پیگیری کنید.
برای بررسی دقیقتر شرایط و دریافت راهنمایی متناسب، میتوانید با بیمارستان تهرانپارس مشورت کنید.
گرفتن اسپرم برای ای وی اف چگونه انجام میشود؟
در بیشتر چرخههای IVF، نمونه اسپرم با انزال و در روز تعیینشده تهیه میشود. نمونه در ظرف استریل مخصوص جمعآوری و به آزمایشگاه تحویل داده میشود تا حجم، حرکت، شکل و تعداد اسپرمها بررسی و اسپرمهای مناسبتر برای لقاح انتخاب شوند.
گاهی با توجه به شرایط زوج، نمونه اسپرم پیش از روز برداشت تخمک فریز میشود. این کار میتواند برای افرادی که احتمال عدم حضور در روز نمونهگیری دارند، کسانی که نمونهگیری برایشان دشوار است یا مردانی که پیش از برخی درمانها نیاز به حفظ باروری دارند، مطرح شود.
آمادگی مرد برای نمونهگیری اسپرم
رعایت دستور آزمایشگاه برای فاصله پرهیز جنسی مهم است؛ زیرا کوتاه یا طولانی شدن بیش از حد این فاصله میتواند بر بعضی ویژگیهای نمونه اثر بگذارد. مدت مناسب ممکن است با توجه به پرونده فرد و سیاست مرکز متفاوت باشد، بنابراین باید همان توصیه اختصاصی را رعایت کرد.
- نمونه را فقط در ظرف استریل تهیهشده از مرکز جمعآوری کنید.
- از روانکنندهها، کاندومهای معمولی یا ظرفهای خانگی استفاده نکنید؛ مگر نوع مجاز توسط آزمایشگاه اعلام شده باشد.
- اگر بخشی از نمونه خارج از ظرف ریخت، موضوع را صادقانه به مسئول آزمایشگاه اطلاع دهید.
- در صورت مصرف دارو، تب اخیر، جراحی، بیماری مزمن یا سابقه آزمایش غیرطبیعی اسپرم، اطلاعات را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر نمونه در خانه تهیه میشود، تنها طبق دستور مرکز درباره زمان انتقال و شرایط نگهداری عمل کنید.
اگر نمونه اسپرم با انزال به دست نیاید چه میشود؟
در برخی شرایط مانند آزواسپرمی، انسداد مسیر خروج اسپرم، اختلال انزال یا مشکلات شدید کیفیت نمونه، متخصص اورولوژی یا ناباروری ممکن است روشهای دیگری را بررسی کند. بسته به علت، امکان استخراج اسپرم از اپیدیدیم یا بیضه، استفاده از نمونه فریزشده یا انتخاب مسیر درمانی دیگر مطرح میشود.
این روشها برای همه افراد ضروری یا مناسب نیستند و تصمیمگیری باید بر پایه آزمایش مایع منی، معاینه، آزمایشهای هورمونی و در موارد لازم بررسیهای ژنتیکی انجام شود. در بسیاری از مواردی که تعداد اسپرم کم است، میکرواینجکشن یا ICSI میتواند بخشی از برنامه درمان باشد.
پس از تهیه تخمک و اسپرم چه اتفاقی میافتد؟
پس از برداشت، تخمکهای بهدستآمده از نظر بلوغ و کیفیت ظاهری بررسی میشوند. همزمان، نمونه اسپرم با روشهای آزمایشگاهی آمادهسازی میشود تا اسپرمهای متحرکتر و مناسبتر برای مرحله لقاح انتخاب شوند.
بسته به شرایط، لقاح ممکن است به روش IVF معمولی انجام شود؛ یعنی اسپرم و تخمک در محیط آزمایشگاه کنار هم قرار گیرند. در روش ICSI، جنینشناس یک اسپرم را به داخل تخمک تزریق میکند. انتخاب میان این روشها معمولاً به کیفیت اسپرم، سابقه لقاح قبلی و ویژگیهای چرخه درمان وابسته است.
آیا همه تخمکها به جنین تبدیل میشوند؟
خیر. تعداد فولیکولها، تعداد تخمکهای برداشتشده، تعداد تخمکهای بالغ، میزان لقاح و کیفیت رشد جنین مراحل جداگانهای هستند. ممکن است همه فولیکولها حاوی تخمک نباشند و همه تخمکها نیز به مرحله جنین قابل انتقال نرسند.
پزشک و جنینشناس معمولاً نتیجه هر مرحله را در زمان مناسب توضیح میدهند. نگاه واقعبینانه به این روند اهمیت دارد، زیرا پاسخ بدن و نتایج آزمایشگاهی بین افراد و حتی بین چرخههای مختلف یک فرد میتواند متفاوت باشد.
اشتباهات رایج در گرفتن اسپرم و تخمک برای ای وی اف
بخش مهمی از آمادگی برای IVF، پیشگیری از خطاهای قابل اجتناب است. برخی اشتباهها ممکن است فقط باعث نگرانی شوند، اما بعضی دیگر میتوانند زمانبندی نمونهگیری یا ارزیابی آزمایشگاهی را تحت تأثیر قرار دهند.
- جا انداختن یا تغییر ساعت تزریقهای تحریک تخمدان بدون هماهنگی با پزشک
- ناشتا نبودن یا مصرف دارویی که قبل از برداشت تخمک باید درباره آن تصمیمگیری شود
- حضور نداشتن بهموقع در روز پانکچر تخمک یا نمونهگیری اسپرم
- رعایت نکردن فاصله پرهیز جنسی توصیهشده برای نمونه اسپرم
- استفاده از ظرف نامناسب یا آلودگی نمونه در زمان جمعآوری
- پنهان کردن بیماری، تب، مصرف مکملها یا داروهای جدید از تیم درمان
- برداشت نادرست از نتایج اولیه و قضاوت زودهنگام درباره موفقیت یا عدم موفقیت چرخه
چه زمانی باید با پزشک یا مرکز درمان تماس گرفت؟
پس از برداشت تخمک، علائم خفیف و گذرا میتواند طبیعی باشد، اما علائم شدید یا رو به بدتر شدن باید ارزیابی شود. همچنین اگر فرد درباره زمان دارو، ناشتا بودن، نمونهگیری اسپرم یا دستورهای پس از عمل تردید دارد، بهتر است پیش از اقدام با مرکز تماس بگیرد، نه اینکه بر اساس حدس تصمیم بگیرد.
درد شدید یا افزاینده شکم، خونریزی زیاد، تب، غش یا ضعف شدید، تنگی نفس، تهوع و استفراغ مداوم، نفخ شدید همراه با افزایش سریع وزن یا کاهش محسوس ادرار از جمله نشانههایی هستند که نیاز به تماس سریع با تیم درمان دارند. شدت و علت این علائم باید توسط پزشک بررسی شود.
آمادگی دقیق یک گام مهم در مسیر IVF..
گرفتن اسپرم تخمک برای ای وی اف فرایندی زمانبندیشده است که از پایش رشد فولیکولها و مصرف دقیق داروها تا برداشت تخمک، تهیه نمونه اسپرم و آمادهسازی آزمایشگاهی را در بر میگیرد. آگاهی از مراحل، رعایت دستورهای اختصاصی و گزارش صادقانه شرایط پزشکی به کاهش خطاهای قابل پیشگیری کمک میکند.
برای تعیین مناسبترین روش، تفسیر نتایج و دریافت برنامهای متناسب با شرایط خود، میتوانید با متخصصان بخش نازایی و IVF بیمارستان تهرانپارس مشورت کنید. تیم درمان با بررسی وضعیت زن و مرد، درباره زمانبندی، روش تهیه نمونهها و مراقبتهای لازم راهنمایی دقیقتری ارائه میدهد.
*~ سوالات متداول درباره گرفتن اسپرم و تخمک ivf ~*
خود عمل معمولاً کوتاه است، اما مدت حضور در مرکز با توجه به آمادهسازی، داروی بیهوشی یا آرامبخشی و مراقبت پس از عمل متفاوت خواهد بود.
خیر، اگر آرامبخش یا بیهوشی دریافت کردهاید، بهتر است همان روز رانندگی نکنید و همراه داشته باشید.
در بسیاری از چرخهها بله، اما در برخی شرایط نمونه ممکن است پیشتر فریز شود یا روش دیگری برای تهیه آن در نظر گرفته شود.
خیر، فقط بخشی از تخمکها ممکن است بالغ و مناسب لقاح باشند و همه تخمکهای بالغ نیز الزاماً به جنین قابل انتقال تبدیل نمیشوند.
باید فوراً با تیم درمان اطلاعرسانی کنید تا بر اساس برنامه از پیش تعیینشده، نمونه فریزشده یا گزینههای پزشکی دیگر بررسی شود.
درد و نفخ خفیف ممکن است رخ دهد، اما درد شدید، تنگی نفس، خونریزی زیاد یا علائم رو به افزایش نیازمند تماس سریع با پزشک است.
